Γράφει ο Αντώνης Μπιλιαρδης (Holy Diver)

Τις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα το Ναυτικό των ΗΠΑ ύστερα από μια σειρά τραγικών ατυχημάτων όπου υποβρύχιά του χάθηκαν αύτανδρα, άρχισε αθόρυβα αλλά σταθερά να κάνει βήματα προόδου στις τεχνικές βαθιάς κατάδυσης και υποθαλάσσιων διασώσεων, με αιχμή του δόρατος την μονάδα NEDU (Navy Experimental Diving Unit). Αυτές οι τεχνικές χρειάστηκε τελικά να δοκιμαστούν στην πραγματικότητα: στις 23 Μαΐου του 1939 το νεότευκτο υποβρύχιο USS Squalus σε μία άσκηση ρουτίνας στα ανοιχτά του Πόρτσμουθ έβαλε νερά λόγω τεχνικής βλάβης και βούλιαξε σε βάθος 74 μέτρων.

Τα περισσότερα διαμερίσματα του υποβρυχίου πλημμύρισαν και 26 μέλη του πληρώματος πνίγηκαν αλλά οι 33 επιζώντες κατέφυγαν στα άθικτα διαμερίσματα του υποβρυχίου μέσα στο σκοτάδι, την υγρασία και την αποπνικτική ατμόσφαιρα. Η ψυχραιμία του πληρώματος και του κυβερνήτη Naquin αποδείχτηκαν καίριες διότι κατόρθωσαν να εξαπολύσουν  φωτοβολίδες ανάγκης καθώς και την ειδική σημαδούρα διάσωσης του υποβρυχίου η οποία είχε και τηλεφωνικό καλώδιο. Έτσι πρόλαβαν να έρθουν σε επαφή  με γειτονικά πλοία και να τους ενημερώσουν για την δραματική τους κατάσταση λίγο προτού το τηλεφωνικό καλώδιο κοπεί και χαθεί η επικοινωνία.

 

 

Ένας ολόκληρος στόλος μαζεύτηκε πάνω από το βυθισμένο υποβρύχιο με ναυαρχίδα το πλοίο διάσωσης υποβρυχίων ASR – 2 Falcon, δίνοντας μάχη ενάντια στον χρόνο και τις αντίξοες καιρικές συνθήκες για να διασώσει τους εγκλωβισμένους ναυτικούς. Τα κυριότερα όπλα τους ήταν δύο: 1) ο  πρωτοποριακός θάλαμος διάσωσης McCann (ένας καταδυτικός κώδωνας, σαν μικρό υποβρύχιο) ο οποίος «κούμπωνε» στις θυρίδες εξόδου ενός βυθισμένου υποβρυχίου και μπορούσε να παραλάβει το πλήρωμά του και  2) οι έμπειροι δύτες της μονάδας που ανέλαβαν να κατέβουν στο υποβρύχιο, να συνδέσουν τον θάλαμο διάσωσης με την θυρίδα διαφυγής του υποβρυχίου και να διασώσουν το πλήρωμα. Χάρη στην θάρρος και την επαγγελματικότητα της μονάδας NEDU όλοι οι επιζώντες του υποβρυχίου μετά από μία συνολική οδύσσεια 40 ωρών στον βυθό ανέβηκαν σώοι στην επιφάνεια.  Το γεγονός προκάλεσε παγκόσμια συγκίνηση, οι δύτες που έλαβαν μέρος στη διάσωση παρασημοφορήθηκαν με το Μετάλλιο Τιμής του Κογκρέσου (την ανώτατη τιμητική διάκριση που υπάρχει για μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ) αλλά το κυριότερο ήταν πως η διάσωση ανθρώπων εγκλωβισμένων στα βάθη της θάλασσας δεν αποτελούσε πια ένα άπιαστο όνειρο.

 

****

24 Μαΐου 1939, Ώρα 12.50. Νήσοι Σόαλς, ανοιχτά των ακτών του Πόρτσμουθ, Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ. Γεωγραφικές συντεταγμένες :  42°53′N 70°37′W. Βάθος: 74 μέτρα

Το φως από τους φακούς του εγκλωβισμένου πληρώματος φώτιζε τα πρόσωπα των διασωστών  που πριν από λίγα λεπτά ανοίξει την θυρίδα διαφυγής. « – Λοιπόν παιδιά, τώρα ανεβάζουμε τους πρώτους εφτά πάνω. Οι υπόλοιποι θα περιμένετε λιγάκι, αλλά σας φέραμε κάτι για την λιγούρα. Καφέδες και σάντουιτς, κερασμένα από το ναύαρχο.»

« – Μια ζωή τσαπατσούληδες είστε. Χαρτοπετσέτες δεν βάλατε;»¹ πετάχτηκε κάποιος από το βάθος του υποβρυχίου, προκαλώντας ένα ξέσπασμα από χάχανα μέσα στο σκοτάδι.

« – Εσύ φιλαράκο εκεί πίσω μου φαίνεται θα φύγεις τελευταίος. Οι υπόλοιποι ετοιμαστείτε, δεν θα νυχτωθούμε εδώ κάτω.»

 

Το πρώτο και πιο επείγον τμήμα της αποστολής είχε ολοκληρωθεί με επιτυχία.  Τώρα ερχόταν το επόμενο, και όπως αποδείχτηκε, ακόμα πιο απαιτητικό τμήμα: Αυτό της ανέλκυσης του βυθισμένου υποβρυχίου ώστε να εξακριβώσουν τι είχε προκαλέσει την βλάβη, να φέρουν τις σορούς των νεκρών ναυτικών στην επιφάνεια και  – ίσως –  να επισκευάσουν το υποβρύχιο.

*****

26 Μαΐου 1939, Ώρα 15.31. Νήσοι Σόαλς, ανοιχτά των ακτών του Πόρτσμουθ, Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ. Γεωγραφικές συντεταγμένες :  42°53′N 70°37′W. Βάθος: 74 μέτρα

….Ο Όρσον κοίταξε μπροστά του, χωρίς να θυμάται τί ήθελε εκεί κάτω. Μέσα στο αιώνιο ημίφως των 240 ποδών κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, ο όγκος του υποβρυχίου ξεπρόβαλλε σκοτεινός μπροστά του. Ο Όρσον έκανε μια προσπάθεια να σηκώσει το σκοινί και να κάνει κάτι, και μετά το άφησε να πέσει. Κάτι έπρεπε να κάνει, κάτι έπρεπε να κάνει γιατί  αλλιώς… αλλιώς… αλλιώς…

Η φωνή ενός Θεού ήχησε απόκοσμη μέσα στον μικρόκοσμο του κράνους του, δίνοντάς του εντολή να αναδυθεί. Το μυαλό του, θολωμένο από την απερίγραπτη μέθη του βυθού σε εκείνα τα βάθη, είχε ήδη ξεχάσει τα πάντα.

….Κάμποση ώρα μετά, αιωρούμενος μέσα στο βαρύ του σκάφανδρο μόλις 20 πόδια κάτω από τα κύματα ο Όρσον έβριζε τον εαυτό του, χωρίς να τον νοιάζει αν τον άκουγαν από το σύστημα ενδοεπικοινωνίας. Η μέθη του βυθού είχε φύγει,  αφήνοντας   μέσα του έναν απερίγραπτο εκνευρισμό: Είχαν μόλις σώσει 33 ανθρώπους, είχαν καταφέρει κάτι πρωτοφανές στην ιστορία, αλλά τώρα τζίφος!  Ήταν δυνατόν αυτός, ένας Δύτης Α΄ Τάξεως του Ναυτικού των ΗΠΑ, να μην μπορεί ούτε να δέσει ένα σκοινί στο υποβρύχιο;  Ακόμα και… και… ένας Νέγρος θα μπορούσε να το κάνει!² Το  πλήρωμα του Falcon άρχισε να ανασύρει αργά τον αρχικελευστή Όρσον Κράνταλ στην επιφάνεια για να τον βάλουν στον θάλαμο αποσυμπίεσης.

Οι προσπάθειες ανέλκυσης έφτασαν σε αδιέξοδο. Ακόμα και οι πιο σκληροτράχηλοι βουτηχτές σε εκείνα τα βάθη αδυνατούσαν μετά από λίγη ώρα να εκτελέσουν έστω και τις πιο απλές εργασίες ή και να θυμηθούν τι έπρεπε να κάνουν λόγω της μέθης του βυθού. Σε αντίθεση με το στάδιο της διάσωσης, όπου οι καταδύσεις ήταν ταχύτατες λόγω και της πίεσης του χρόνου, η ανέλκυση απαιτούσε μακρόχρονες καταδύσεις με πολλές και πολύπλοκες εργασίες, όπου η μέθη του βυθού έκανε συντριπτική την παρουσία της. Την λύση έδωσε ένα καινούργιο, εξωτικό αέριο: Αντί για απλό ατμοσφαιρικό αέρα που περιέχει άζωτο (το οποίο και ευθύνεται για την μέθη του βυθού) η μονάδα NEDU αποφάσισε οι δύτες της να αναπνέουν Heliox, ένα μείγμα καθαρού οξυγόνου και ηλίου. Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα: Οι δύτες της μονάδας μπόρεσαν τώρα με πλήρη διαύγεια να καταδυθούν στα 74 μέτρα και να εκτελέσουν τις απαιτητικές, περίπλοκες διαδικασίες ανέλκυσης του βυθισμένου υποβρυχίου. Το USS Squalus τελικά ανέβηκε πάλι στην επιφάνεια. Μάλιστα μετά από επισκευές και με νέο όνομα -USS Sailfish-, έλαβε μέρος στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: στο πλήρωμα του αναβαπτισμένου υποβρυχίου απαγορεύτηκε με απειλή πειθαρχικών ποινών ακόμα και η απλή αναφορά στο προηγούμενο, κακότυχο όνομα! Οι καταδύσεις με μίγματα ηλίου αποτελούν πλέον την βάση των επαγγελματικών αλλά και των ερασιτεχνικών καταδύσεων σε βάθη πέρα των 40 μέτρων και που μας είναι γνωστές με τον ορισμό «τεχνική κατάδυση». Η μονάδα NEDU έχοντας συμπληρώσει σχεδόν έναν αιώνα ζωής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Ναυτικού των ΗΠΑ και έχει γράψει λαμπρή ιστορία στην μελέτη της φυσιολογίας και τεχνικής των καταδύσεων.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Η στιχομυθία με τις χαρτοπετσέτες είναι αυθεντική και περιγράφεται στην παρακάτω αναφορά του διοικητή της μονάδας NEDU πλωτάρχη Charles B. Momsen: https://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/s/squalus-ss-192/squalus-ss-192-sinking-rescure-of-survivors-and-salvage/lecture_squalus_rescue.html
2. Θα έπρεπε να περάσουν ακόμη 15 χρόνια προτού ο Καρλ Μπρασίερ (Carl Brashear) κατορθώσει να γίνει ο πρώτος Αφροαμερικανός που αποφοίτησε από την Σχολή Δυτών του Ναυτικού των ΗΠΑ. Η ζωή και ο αγώνας του να σπάσει τις παγιωμένες φυλετικές διακρίσεις έγιναν ευρύτερα γνωστά μέσα από την ταινία του 2000 “Men of Honor” –  «Κώδικας Τιμής» με πρωταγωνιστές τους Ρόμπερτ ντε Νίρο και Κούμπα Γκούντιγκ Τζούνιορ.

 

ΠΗΓΕΣ

1. Salvage of Squalus (2025, August 15). Ανακτήθηκε από: http://www.cisatlantic.com/other/squalus.htm

2. USS Sailfish (SS-192) (2025, August 18). Ανακτήθηκε από: https://en.wikipedia.org/wiki/USS_Sailfish_(SS-192)

3. USS Squalus(SS-192): The Sinking, Rescue of Survivors, and Subsequent Salvage, 1939 (2025, August 19). Ανακτήθηκε από:

https://www.history.navy.mil/content/history/nhhc/research/histories/ship-histories/danfs/s/squalus-ss-192/squalus-ss-192-sinking-rescure-of-survivors-and-salvage.html

4. Bozanic J., (2025 February 5) A Hundred Years of Helium, InDepth Magazine, https://indepthmag.com/a-hundred-years-of-helium/